Olga Prowokująca. Zabawna. Trochę wulgarna. Trochę genialna.
Taka właśnie jest sztuka Davida Černego — najbardziej zuchwałego czeskiego rzeźbiarza, który robi z przestrzeni publicznej to, na co inni artyści nawet nie mieliby śmiałości wpaść. W kraju Muchy i Kubišty jego prace wyglądają jak wrzucone przez przypadek… ale nigdy nic u niego nie jest przypadkowe.
Zanim ruszysz w miasto szukać pełzających niemowlaków i wiszących filozofów, warto wiedzieć, skąd wziął się artysta, który zrobił z Pragi najbardziej bezczelny plener sztuki w Europie. David Černý zaczął swoją „karierę” w 1991 roku, kiedy pomalował radziecki czołg‑pomnik na różowo. Był szum, był areszt — i był to dopiero początek.
Černý dorastał w czasach, gdy Czechosłowacja próbowała zrzucić z siebie ciężar komunizmu. Ten moment buntu i redefinicji tożsamości mocno ukształtował jego twórczość. Nic dziwnego, że jego rzeźby są jednocześnie żartem, prowokacją i komentarzem do rzeczywistości.
Praga pełna jest śladów tej przemiany — a szlak Černego to najlepszy sposób, by zobaczyć miasto z perspektywy, która nie owija w bawełnę.
Table of Contents
Kim jest David Cerny?
Praski artysta urodzony w 1967 roku, który wyrósł na najbardziej bezkompromisowy głos czeskiej sztuki współczesnej. Tworzy od początku lat 90., czyli w czasach, gdy Czechy przechodziły transformację po upadku komunizmu — i dokładnie tę energię przemian, wolności i buntu widać w jego rzeźbach.
Zamiast upiększać przestrzeń, wykorzystuje ją do komentowania historii, polityki i narodowych mitów, często z ironią i celową przesadą. Dzięki temu jego prace stały się nie tylko symbolem współczesnej Pragi, ale też jednym z najciekawszych wizualnych zapisów czeskiej rzeczywistości po 1989 roku.
Poniżej najciekawsze rzeźby, dokładnie w takiej kolejności, w jakiej warto ich szukać:
David Cerny rzeźby – Wisielec (1996)
Pierwsze spotkanie z Černým wygląda zwykle tak: idziesz sobie ulicą, niczego nie podejrzewasz, aż nagle kątem oka widzisz… postać wiszącą nad Twoją głową. Spokojnie — to nie dramat, tylko Freud.
Rzeźba zwisa z dachu jedną ręką, jakby zastanawiała się, czy jeszcze warto się trzymać. Jest w tym czeski humor, trochę filozofii i sporo tego typowego dla Černego: „zatrzymam cię na chodniku i coś w tobie poruszę”.
David Cerny rzeźby – Święty Wacław (1999)
Kilka przecznic dalej czeka instalacja, która potrafi wywołać uśmiech i konsternację jednocześnie: książę Wacław siedzący na martwym, odwróconym koniu.
To nie jest pomnik ku chwale. To pytanie o to, co robimy z własnymi symbolami narodowymi — czy je pielęgnujemy, czy czasem trochę odwracamy do góry nogami. Černý nie musi nic mówić. Wystarczy, że pokazuje.
David Cerny rzeźby – Dzieci, Kampa & Žižkov Tower (2001)
Zanim spojrzysz wysoko na wieżę telewizyjną, zacznij od jej „małej” wersji na Kampie. Na wyspie stoją gigantyczne, bez twarzy niemowlęta, pełzające po ziemi jakby testowały teren przed szturmem na miasto. Z bliska robią jeszcze większe wrażenie: metalowe, masywne, absurdalne — kwintesencja Černego.
Dopiero później podnieś wzrok na Žižkov Tower. Tam identyczne „dzieci”, tylko w wersji XXL, wspinają się po 216‑metrowej konstrukcji jak po swoim osobistym drapaczu chmur. W dzień wyglądają surrealistycznie, w nocy jeszcze mocniej — zwłaszcza gdy wieża świeci w barwach czeskiej flagi.
To jedno z najbardziej ikonicznych połączeń w praskiej sztuce współczesnej: najpierw kontakt z rzeźbą na poziomie gruntu, potem widok pełzających olbrzymów przecinających skyline miasta.
*Przez jakiś czas wieża telewizyjna Žižkov nosiła miano drugiego najbrzydszego budynku na świecie.Nic dziwnego, wysoka kanciasta konstrukcja nijak nie pasuje do bajkowej, pełnej [pięknych kamienic i uroczych uliczek Pragi.
David Cerny rzeźby -Sikający Panowie (2004)
Niby nic dziwnego, bo każdemu się kiedyś może zachcieć. Ale mężczyźni sikają do basenu który ma kontury Czech. Chyba nie można bardziej dosadnie przedstawić „olewczego” stosunku do swojego kraju 🙂
To, co wygląda na przypadkowe sikanie, to tak naprawdę rzeźby „piszące” czeskie cytaty literackie do wody! Jeśli nie było to dość dziwne, wiadomości nie zawsze są z góry określone. Rzeźby złamią protokół i napiszą dowolną wiadomość tekstową, którą wyślesz na numer (+420 724 370 770) wyświetlony na tabliczce obok instalacji.
David Cerny rzeźby – Embrion (2008)
Podobnie jak wiszący Freud, ta rzeźba jest łatwa do przeoczenia. Embrion przyklejony jest do rynny na fasadzie Teatru Divadlo Na Zábradlí (Teatr na Balustradzie). Instalacja pojawiła się na budynku dnia 9 grudnia 2008 roku z okazji 50-lecia teatru. W nocy włączane jest wewnętrzne światło, dzięki czemu można zobaczyć delikatny zarys płodu.
Niestety (albo i stety) kiedy doszliśmy do budynku zaczął padać śnieg,
David Cerny rzeźby – Głowa Franza Kafki (2014)
Ruchome popiersie czeskiego pisarza Franza Kafki jest jedną z najbardziej popuylarnych rzeźb Cernego. Lustrzana rzeźba zbudowana jest z 42 obracających się paneli. Panele poruszają się przez około 1-2 minuty. Później, kiedy przybiorą kształt głowy, zatrzymują się na chwilę. Każdy panel porusza się niezależnie i można go zaprogramować w celu losowego przemieszczania się rzeźby.
