Ogromny pierścień fortyfikacji innych obronnych instalacji otaczających miasto jest naprawdę imponujący. Inaczej niż w wielu innych miejscach, w których istniały tak wspaniałe, XIX-wieczne miejskie fortece, w Kownie nadal można zobaczyć niektóre budowle w prawie nienaruszonym stanie.

 Tło historyczne fort IX twierdzy  Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Kowno znajduje się u zbiegu dwóch rzek, Niemna i Wilii, które łączą wnętrze Litwy i jej stolicę, Wilno, z Bałtykiem.  Pierwsze wzmianki o mieście pochodzą ze źródeł pisanych w 1361 roku; otrzymała prawa magdeburskie, regulując swoją autonomię i ustanawiając protokoły handlowe, od Witolda Wielkiego w 1408 r. W 1441 r. utworzono tam placówkę Ligi Hanzeatyckiej. Pod koniec XVI wieku Kowno stało się ważnym regionalnym centrum handlowym, ale plagi , pożary i wojny miały negatywny wpływ na kraj i miasto w XVII i XVIII wieku.  Po rozbiorach Rzeczypospolitej Obojga Narodów pod koniec XVIII wieku Litwa została włączona do imperium rosyjskiego. 

Zachodnie granice Rosji potrzebowały wsparcia – w 1796 r.  powstał projekt zbudowania fortecy obronnej wokół miasta Kowno.  Z biegiem lat i kolejnymi najazdami (m in. Napoleona w 1812 roku), stwierdzono, że twierdza w Kownie stanowiłaby przeszkodę dla ataków z zachodu, uniemożliwiając dalsze ataki na Rygę i Wilno. W obliczu tej możliwości i oceny naturalnych walorów miasta, rosyjscy urzędnicy postanowili zbudować fortecę. Po kilku opóźnieniach, 7 lipca 1879 r. Car Aleksander II wydał edykt nakazujący rozpoczęcie budowy.

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

 

 

Budowa pierwszych fortów fort Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Pierwszy projekt był nadzorowany przez generałów Nikołaja Obruchewa, Konstantina Zwierieja i Ivana Volberga. Tak jak pierwotnie planowano, forteca składała się z siedmiu fortów ułożonych koncentrycznie. Plan obejmował wsparcie dla budynków i infrastruktury, m. in. koszary, nowe drogi i skład amunicji. Budowa rozpoczęła się w 1882 r, a nad projektem pracowało ok 4000 osób. Pierwsze forty zbudowane zostały z cegieł wzmocnionych grubymi wałami ziemi. W murach znajdowały się pozycje dla piechoty i artylerii. Budowle  zostały zbudowane zgodnie z ówczesnymi standardami rosyjskimi, dlatego pierwsze siedem fortów było bardzo podobnych; różniły się one jedynie układem wnętrz, i niektórymi szczegółami konstrukcyjnymi.  Pierwsza faza budowy została ukończona w 1887 roku. Forteca została uznana za najlepszy obiekt obronny swojego okresu.

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

 

 

Budowa Ósmego Fortu fort Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

W 1890 roku rozpoczęto prace nad ósmym fortem, znanym jako Linkuva; Wprowadzono nowe techniki budowlane, np. żelbet. Fort Linkuva stał się najnowocześniejszym szańcem, wyposażonym w prąd, kanalizację i kazamaty dla garnizonu liczącego 1000 osób. W tym samym czasie trwały roboty ziemne, co spowodowało całkowite zamknięcie centrum miasta między rzekami Niemnem i Wilią. Do 1890 r. ukończono siedem fortów, zbudowano drogi wspierające, a most kolejowy nad Niemnem został przystosowany do transportu wojskowego. W tej chwili wydatki na twierdzę wyniosły ponad dziewięć milionów rubli. Pierwsze cegły dla kościoła, który miał służyć garnizonowi, zostały złożone w 1891 roku; ukończono go w 1893 r. W następnym roku rozpoczęto budowę specjalnej wąskotorowej linii kolejowej.

 

 

Budowa Dziewiątego Fortu

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Dziewiąty Fort, którego budowę rozpoczęto w 1903 roku, był pierwszą tego rodzaju budowlą w Imperium. Konstrukcja w kształcie trapezu  obejmowała jeden wał obronny i była wyposażona w dwie zbrojone wieże strażnicze, elektryczność i wentylację. Ściany kazamatów aby zmniejszyć hałas wystrzału pokryto korkiem.  Koszt tego jedynego fortu wynosił 850 000 rubli.

Kompleks fortów i struktur obronnych podzielono na cztery sektory. Pierwszy biegnący wzdłuż lewego brzegiem Niemna do jego ujścia do rzeki Jiesia i obejmował trzy najwcześniejsze forty. Drugi sektor rozciągał się od klasztoru Jiesia do Pažaislis i obejmował dwa forty. Trzeci rozciągał się od prawego do lewego brzegu Niemna; ten sektor zawierał także dwa forty. Czwarty i ostatni odcinek rozciągał się od prawego brzegu Wilii do lewego brzegu Niemna, składającego się z dwóch fortów, w tym najnowszego – Dziewiątego Fortu.

Modyfikacje – Fort IX twierdzy Kowno

Wraz z rozwojem nowych technologii budowy i broni twierdzę wielokrotnie modyfikowano w  celu utrzymania skuteczności militarnej. Prace rozpoczęte w  1912 roku zostały przerwane przez wybuch I wojny światowej. W 1915 r. Tylko jeden fort, dziewiąty, był zgodny z nowymi kryteriami technologicznymi, podczas gdy Dziesiąty Fort był tylko częściowo zbudowany. Następnie kompleks pokrył około 65 km2 (25 ²) i zawierał 30 km (19 mil) wewnętrznej linii kolejowej, elektrowni, systemu zaopatrzenia w wodę, młyna, piekarni, browaru, banku żywności i telegrafu. Mimo że renowacja i budowa fortecy nie została zakończona, stanowiła ogromne wyzwanie dla atakujących.

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

 

 

 I wojna światowa – Fort IX twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

W 1915 roku Niemcy i mocarstwa centralne rozpoczęły ofensywę przeciwko Rosji i ruszyły w kierunku Litwy i Kowna. Niemiecka armia dotarła do twierdzy w Kownie w lipcu 1915 r. Po stronie litewskiej miasta broniło 90 tys, żołnierzy. Niemcy posiadały   4 dywizje, wspierane przez 42-centymetrową haubicę Gamma-Gerät (pociski haubicy ważyły ​​około 1 tony i miały zasięg 14 km). Kilka dni po oblężeniu rozmieszczono więcej dział różnych kalibrów. Armia niemiecka skoncentrowała atak na Pierwszym, Drugim i Trzecim Forcie, które były najstarszymi budowlami tego kompleksu. 9 sierpnia wrogowi udało się zburzyć pierwszą fortecę. Tego samego dnia wieczorem, załoga Trzeciego fortu wycofała się. Następnego dnia załoga opuściła Czwarty fort, a Piaty zdobyto. W reakcji łańcuchowej pozostałe forty zaczęły kapitulować. Komandor Grigoriew porzucił swój posterunek i uciekł do Žiežmariai.  Kiedy Niemcy przekroczyli rzekę Niemen, zdobyli Szósty i Siódmy Fort (ósmy i dziewiąty przejęto w następnej kolejności).  

 

 

Okres międzywojenny – Fort IX twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Litwa odzyskała niepodległość 16 lutego 1918 roku, a pozostałości twierdzy objęto  nadzorem personelu inżynieryjnego. Materiały, których nie zagrabili Niemcy, wykorzystano do uzupełnienia zaopatrzenia litewskiej armii oraz do budowy pociągu pancernego Giedymina. W 1920 roku utworzono Zarząd Fortecy w Kownie, który miał za zadanie administrowanie twierdzą. Ze względu na rozwój nowych technologii wojskowych odbudowę kompleksu postrzegano jako ogromny i niepotrzebny wydatek. Fragmenty twierdzy oddano różnym instytucjom cywilnym, a wojsko zajęło baraki dawnej 28 Dywizji. Szósty i dziewiąty fort przemianowano na więzienie. W siódmym forcie znajdowało się również Centralne Archiwum. W składzie prochu pierwszego fortu powstała komora gazowa, która służyła do skazania więźniów. Niektóre sekcje wykorzystano jako mieszkania dla ubogich. Gdy miasto Kowno rozbudowało się w pobliżu kompleksu, jego drogi stały się ulicami publicznymi.  

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

 

 

II wojna światowa – Fort IX twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Tajne protokoły paktu Ribbentrop-Mołotow  umieściły Litwę w  sowieckiej strefie wpływów. Opisywana forteca służyła wówczas do przesłuchań i do więzień politycznych.Dnia 24 czerwca 1941 roku siły hitlerowskie, łamiąc porozumienie, wkroczyły do ​​Kowna. Szósty Fort stał się obozem jenieckim dla żołnierzy Armii Czerwonej. Naziści, wspierani przez pomocników litewskich, zaczęli masakrować ludność żydowską. Dnia 6 lipca, działając pod rozkazami SS, litewskie jednostki policji pomocniczej zastrzeliły w Siódmym Forcie  prawie 3000 Żydów.  Dnia 18 sierpnia, w ponad 1800 Żydów zastrzelono w Czwartym Forcie. 28 października odbyła się „Wielka Akcja” – wezwano mieszkańców getta w Kownie – ponad 9000 mężczyzn, kobiet i dzieci zostało zabranych do Dziewiątego Fortu i straconych. W późniejszym okresie okupacji w tym forcie stracono ponad 5000 Żydów deportowanych z Europy Środkowej. Około 60 uciekło w grudniu 1943 roku. Gdy Niemcy zaczęły przegrywać wojnę, niemiecka obrona rozpoczęła próby przygotowania obrony w Kownie, w tym wykorzystania fortecy. Niemen nazwano „linią katastrofy”, a Fuhrer wezwał do jej obrony za wszelką cenę. 1 sierpnia 1944 roku  Armia Czerwona zdobyła miasto.  Liczba zgonów w twierdzy podczas II wojny światowej różni się w zależności od źródła; amerykańskie Muzeum Holokaustu podaje szczegółowe opisy ofiar ok. 18 500 ofiar Holocaustu. Inne źródła wspominają o 30 000-50 000. 

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

 

 

  Czasy współczesne – Fort IX twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

Na podstawie postanowień politycznych kończących II wojnę światową, Litwa stałą się Socjalistyczną Republiką Radziecką. W 1948 roku w kwaterze głównej komendanta fortecy utworzono główną kwaterę 7 Gwardii Czerkaskich Dywizji Powietrznych. Koszary wykorzystał do swoich celów 108. pułk spadochroniarzy, a Piąty Fort służył pułkowi obrony powietrznej. Część fortów służyła za składy rolnicze. Podczas powojennej ekspansji i rozwoju miasta część twierdzy rozebrano; w ramach budowy Kowieńskiego Instytutu Politechnicznego zniszczono fundamenty jednego sektora obronnego. W 1958 roku Dziewiąty Fort został przemianowany na muzeum. Rok później otwarto pierwszą wystawę upamiętniającą zbrodnie, które miały tam miejsce. Z biegiem czasu Muzeum rozszerzyło poszerzało swój zakres tematyczny, aby przypominać ludziom o historii. W 1984 r. niedaleko fortecy wzniesiono pomnik upamiętniający historię. Na początku 2007 roku Dziewiąty Fort częściowo odnowiono. Obecnie wystawa przedstawia Holokaust i okres okupacji Litwy przez nazistów i Sowietów. Muzeum, które posiada ponad 65 000 artefaktów, sponsoruje litewskie Ministerstwo Kultury. Pomimo zniszczeń, które przetrwały, kompleks Twierdza Kowno jest najpełniejszą z ocalałych fortów Imperium Rosyjskiego.   

Fort IX Twierdzy Kowno

Fort IX Twierdzy Kowno

 

Fort IX twierdzy Kowno – Informacje praktyczne

Adres

Žemaičių plentas 73,
LT-47435 Kaunas (Lithuania)

Godziny otwarcia

  • Kwiecień – październik 10:00-18:00
  • Październik – marzec 10:00 – 16:00

Cena biletu

  • Normalny 3 ,00 €
  • Ulgowy 1,50 €

Oficjalna strona internetowa

http://www.9fortomuziejus.lt/?lang=en

 

Plan, jak zwiedzić Kowno w trakcie weekendu znajdziecie pod tym linkiem